Ta'minot zanjirida ombor o'rni

Ko'p kompaniyalarda ombor ta'minot zanjirining «to'xtash joyi» deb qaraladi: tovar kelib, turib qoladi va keyin jo'naydi. Shu nuqtai nazardan eng yaxshi ombor — umuman bo'lmagan ombor. Lekin zanjirning ikki uchi turli ritmda yashaydi. Ishlab chiqaruvchi yoki yetkazib beruvchi partiyalab, vagon va konteynerlar bilan ishlaydi, mijoz esa har kuni, kichik miqdorda va oldindan aytmasdan sotib oladi. Omborning vazifasi shu ikki ritmni bir-biriga moslashtirishdir. Ombor zanjirdagi to'siq emas, bufer.

Bufer nimani yumshatadi

Bufer to'rt xil nomuvofiqlikni yopadi:

• miqdor: zavod yoki importyor 20 tonnalik partiya yuboradi, do'kon esa 20 kilogramm oladi;
• vaqt: ishlab chiqarish yoki hosil mavsumi bor, talab esa boshqa oyda cho'qqiga chiqadi (maktab mavsumi oldidan daftar, yoz oldidan konditsioner, qish oldidan isitgich);
• joy: tovar zavodda yoki chegara omborida, mijoz esa Toshkentda, Samarqandda va viloyat bozorlarida;
• noaniqlik: kechikkan reys, o'zgargan buyurtma, kutilmagan aksiya.

Bufer bo'lmasa, bu nomuvofiqliklarni mijoz his qiladi: tovar yo'q, muddat uzoq, narx sakraydi.

Zanjirning turli bo'g'inlarida bufer turli shaklda bo'ladi: ishlab chiqaruvchining tayyor mahsulot ombori, importchining markaziy ombori, ulgurji bazadagi zaxira va do'kon javoni. Ularning har biri o'z vazifasini bajaradi, lekin hammasi bir-biridan xabarsiz ishlasa, zaxira zanjir bo'ylab takrorlanib, kerak bo'lganidan ancha ko'payib ketadi. Shuning uchun omborni alohida emas, butun zanjir doirasida baholash kerak.

Ombor ma'lumot manbai ham

Ombor zanjirda birinchi bo'lib haqiqatni ko'radi: qaysi ta'minotchi kechikmoqda, qaysi tovar qaytib kelmoqda, qaysi buyurtma doim qisman bajarilmoqda. Ammo bu ma'lumot ko'pincha omborning o'zida qolib ketadi. Sotuv bo'limi aksiya e'lon qiladi, ombor esa bu haqda javonlar bo'shagandan keyin bilib qoladi. Xarid bo'limi ta'minotchining minimal partiyasi bo'yicha buyurtma beradi, ombor esa uni qayerga joylashtirishni bilmaydi. Moliya bo'limi to'lovni kechiktiradi, ta'minotchi jo'natishni to'xtatadi, ombor yana oxirgi bo'g'in bo'lib qoladi. Zanjir yaxshi ishlashi uchun ombor ma'lumotni ham olishi, ham berishi kerak.

Buferning o'lchami va narxi

Bufer nolga teng bo'lmasligi kerak, lekin ortiqcha ham bo'lmasligi lozim. Juda katta bufer xarajatni oshiradi va muammolarni yashiradi: ishonchsiz ta'minotchi, noto'g'ri prognoz, kechikkan hujjat «yostiq» ostida ko'rinmay qoladi. Juda kichik bufer esa har bir tebranishni to'g'ridan-to'g'ri mijozga o'tkazadi.

Misol (shartli raqamlar). Qurilish materiallari importchisi kuniga o'rtacha 3 tonna sotadi. Vagon partiyasi 90 tonna bo'lib, har 30 kunda bir marta keladi. Partiya bilan bog'liq o'rtacha zaxira partiyaning yarmi, ya'ni 45 tonna, unga 7 kunlik xavfsizlik zaxirasi 21 tonnani qo'shsak, jami 66 tonna. Agar partiya 45 tonnaga tushirilib, har 15 kunda olinsa, o'rtacha qism 22,5 tonna, jami 43,5 tonna bo'ladi. Farq 22,5 tonna. Bir tonna 12 mln so'm tursa, bo'shagan pul 270 mln so'm; pulning narxi yiliga 25 foiz bo'lsa, bu yiliga 67,5 mln so'm tejam. Lekin yiliga 12 ta qo'shimcha reys, har biri 3 mln so'mdan, 36 mln so'm turadi. Sof tejam taxminan 31 mln so'm. Qo'shimcha reys 7 mln so'm bo'lganida esa katta partiya foydaliroq. Bufer o'lchami shu tariqa yetkazib berish narxi bilan zaxira narxi o'rtasidagi muvozanatdan kelib chiqadi.

Rahbar uchun uchta savol

1. Bufer nimadan himoya qiladi: partiya hajmidanmi, mavsumdanmi, kechikishdanmi yoki prognoz xatosidanmi? Har biri uchun alohida hisob kerak, chunki ularni kamaytirish yo'llari turlicha.
2. Omborga ma'lumot qanday va kim orqali keladi? Aksiya, yirik buyurtma, narx o'zgarishi va ta'minotchi kechikishi haqida ombor necha kun oldin biladi?
3. Zanjirning umumiy samaradorligi qanday o'lchanadi? Faqat ombor ko'rsatkichlari bilan emas, tovar uchun pul to'langan paytdan mijozdan pul qaytguncha necha kun o'tishi bilan.

Xulosa

Ombor zanjirning to'xtash joyi emas, uning ikki uchi turli ritmda yashashiga imkon beruvchi buferdir. Uning o'lchami va ma'lumot oqimi to'g'ri yo'lga qo'yilsa, ombor xarajat emas, barqarorlik manbaiga aylanadi. OmborExpert ekspertlari omborning zanjirdagi o'rnini va bufer hajmini baholab, rahbar uchun aniq tavsiyalar tayyorlaydi.