Ijara yoki o'zimizniki: omborga egalik

O'sayotgan kompaniyaning rahbari ertami-kechmi shu savolga duch keladi: omborni ijaraga olib turaveramizmi yoki o'zimiznikini sotib olamizmi yoki quramizmi? Ko'pchilikda «egalik ishonchli, ijara esa pulni shamolga sovurish» degan fikr bor. Lekin hisob-kitob ko'pincha boshqa narsani ko'rsatadi, chunki bu qaror binoning o'ziga emas, kapitalning narxiga bog'liq.

Egalik nimani bog'laydi

Bino qiymati kapitalni qotiradi. Agar bino 30 mlrd so'm tursa, shu pul tovar zaxirasiga, texnikaga, yangi filiallarga yoki marketingga ishlamaydi. Bunga ta'mir, soliq, sug'urta, qo'riqlash va boshqaruv xarajatlari qo'shiladi. Egalikning foydalari ham bor: ijara narxining oshishidan himoya, binoni o'z ehtiyojingizga moslash (sovutgich, rampa, maxsus pol), mulk qiymatining oshish ehtimoli va uni kreditga garov qilish imkoniyati. Faqat qiymat oshishi kafolatlanmaganini unutmang. Yana bir jihat — likvidlik: tovarga solingan pulni tovarni sotib qaytarish mumkin, binoni sotish esa bir necha oy olishi mumkin va narxi oldindan noma'lum. Qiyin paytda bu farq hal qiluvchi bo'ladi.

Ijara nimani beradi va nimaga tushadi

Ijaraning asosiy foydasi moslashuvchanlik: biznes o'ssa kattaroq joyga o'tasiz, qisqarsa kichikroq joyga. Boshlang'ich xarajat kichik, mulk bilan bog'liq ko'p tashvish (shartnomaga qarab) egasi zimmasida. Narxi esa quyidagilar: ijara vaqt o'tishi bilan oshadi, egasi shartnomani yangilamasligi mumkin, binoni moslashtirish uchun sarflagan pulingiz qolib ketadi va ko'chish ham xarajat: tovarni, stellajni ko'chirish, to'xtab qolgan ish kunlari.

Oddiy hisob

Misol (shartli raqamlar). Bino narxi 30 mlrd so'm, shunga o'xshash bino ijarasi yiliga 2,4 mlrd so'm, ya'ni bino narxining 8 foizi. Sizning pulingizning narxi, ya'ni kredit foizi yoki shu pulni boshqa joyga solib oladigan daromadingiz yiliga 20 foiz deylik. Unda 30 mlrd so'mni binoga solish yiliga 6 mlrd so'mlik imkoniyatni boy berish degani. Unga soliq, ta'mir va sug'urtani yiliga 0,5 mlrd so'm qo'shsak, egalikning yillik narxi 6,5 mlrd so'm, ijara esa 2,4 mlrd so'm. Egalik teng kelishi uchun bino narxi yiliga 4,1 mlrd so'm, ya'ni taxminan 14 foiz oshishi kerak. Bu real emas.

Endi pulning narxi yiliga 10 foiz bo'lsin. Egalikning narxi 3,0 + 0,5 = 3,5 mlrd so'm, ijaradan 1,1 mlrd ko'p. Teng kelish uchun bino yiliga taxminan 3,7 foiz qimmatlashishi kerak, bu ancha reallik. Demak, javob raqamning o'zida emas, pulingiz sizga qanchaga tushishida. Hisobni aniqlashtirish uchun ijara narxining yil sayin indekslanishini ham hisobga oling: ijara har yili o'sib borsa, ijara tomoni qimmatlashadi. Shuning uchun hisobni 5-10 yillik ufq uchun, har yilgi o'sish bilan qaytadan chiqaring. Shuning uchun kapitalning narxi hisob-kitobning markazida bo'lishi kerak.

Aralash yechimlar

Tanlov faqat «ijara» yoki «egalik» bilan cheklanmaydi:

• lizing yoki ijara bilan keyinchalik sotib olish huquqi;
• sotib olib, keyin shu binoni ijaraga qaytarib olish: kapital ozod bo'ladi, ombor joyida qoladi;
• buyurtma bo'yicha qurilish: egasi sizning talablaringizga ko'ra quradi, siz uzoq muddatga ijaraga olasiz;
• asosiy maydon ijarada, mavsumiy cho'qqilar uchun qisqa muddatli ijara yoki tashqi logistika xizmati.

Har bir aralash variantning o'z xavfi bor: lizing shartnomasi muddat va kafolatlarni qat'iy belgilaydi, qayta ijara esa binoga egalikni yo'qotganingizni anglatadi. Ikki-uch variant shartlarini yonma-yon yozib chiqing.

Qaror qoidasi

Egalik foydasiga: besh yildan ortiq vaqtga o'sish rejasi aniq va barqaror; bino maxsus (sovutgich, murakkab jihoz) va bozorda mos ijara topish qiyin; pulingiz arzon yoki uzoq muddatli arzon moliyalashtirish bor; joylashuv strategik.

Ijara foydasiga: o'sish yo'li noaniq; pulingiz boshqa joyda ko'proq daromad keltiradi; mijozlar geografiyasi o'zgarishi mumkin; talab mavsumiy.

Eng sodda test shu: «besh yildan keyin bizga aynan shu joy kerakmi?» Javobga ishonchingiz yo'q bo'lsa, ijara xavfsizroq.

Xulosa

Ijara yoki egalik qarori kapitalning narxi va o'sish yo'lining aniqligi bilan belgilanadi, binoning o'zi bilan emas. OmborExpert ekspertlari ikki variantni bitta modelda solishtirishga va rahbarga hisob-kitobga tayangan xulosa berishga yordam beradi.