Inflyatsiya va zaxira: narx o'zgarganda tovar

«Narx oshadi, hozir olib qo'yaman» degan fikr rahbarga mantiqiy tuyuladi. Ba'zan u haqiqatan pul tejaydi, ba'zan esa omborni sekin aylanadigan tovar bilan to'ldirib qo'yadi. Bu maqolada narx qayerga ketishini bashorat qilmaymiz: buni hech kim aniq bilmaydi. Maqsad boshqa: narx o'zgaradigan sharoitda zaxira bo'yicha qarorni hisob bilan qabul qilish va «qog'ozdagi foyda» tuzog'iga tushmaslik. Maqoladagi barcha raqamlar shartli; o'z ko'rsatkichlaringizni moliyachi bilan birga qo'ying.

Oldindan olishning oddiy hisobi

Qoida shunday: oldindan xarid faqat kutilayotgan narx o'sishi tovar qo'shimcha yotgan davrdagi saqlash xarajatidan yuqori bo'lsa foydali. Saqlash xarajati uchta qismdan iborat: band bo'lgan pul, joy va ish, yo'qolish yoki yaroqlilik muddati.

Misol (shartli). Oyiga 100 mln so'mlik tovar olinadi. Yetkazib beruvchi keyingi oydan narxni 6 foizga ko'tarishini aytdi, siz esa keyingi ikki oyning tovarini hozir olmoqchisiz. Saqlash xarajati oyiga 2,5 foiz deylik: pul 1,5, joy 0,6, yo'qolish 0,4. Birinchi partiya 1 oy ortiqcha yotadi: 100 × 2,5% = 2,5 mln so'm. Ikkinchisi 2 oy: 5 mln so'm. Jami xarajat 7,5 mln so'm, ya'ni 200 mln ning 3,75 foizi. Narx tejami: 200 × 6% = 12 mln so'm. Sof natija: +4,5 mln so'm. Narx 3 foiz o'ssa, tejam 6 mln, xarajat esa 7,5 mln, ya'ni 1,5 mln so'm zarar. Demak, bu misolda chegara 3,75 foiz atrofida.

Hisobga yana ikki narsani qo'shing: yangi partiya uchun omborda joy bormi va tovarning yaroqlilik muddati qo'shimcha oylarga yetadimi.

«Qog'ozdagi foyda» tuzog'i

Narx o'sayotganda hisobdagi marja chiroyli ko'rinadi. Tovar 80 ga olingan, hozir 100 ga sotilmoqda: marja 20 foiz. Lekin xuddi shu tovarni qayta olish uchun 92 to'lash kerak, ya'ni haqiqiy marja 8 foiz. Farqni foyda deb olib qo'yilsa, aylanma mablag' kamayadi va keyingi xaridda avvalgi miqdorni ololmaysiz.

Shu sababli:

• sotuv narxini hisobdagi tannarxga emas, tovarni almashtirish narxiga qarab belgilang;
• zaxirani faqat so'mda emas, dona va tonnada ham kuzating: so'mdagi qiymat o'sib, miqdor kamayishi mumkin;
• foydani taqsimlashdan oldin aylanma mablag' almashtirish narxida yetarli ekanini tekshiring.

Talab ham o'zgaradi

Narx ko'tarilganda mijoz ba'zan kamroq oladi yoki arzonroq muqobilga o'tadi. Katta qilib olingan partiya avvalgi tezlikda sotilmasligi va oddiy tovardan sekin aylanadigan zaxiraga aylanishi mumkin. Shuning uchun oldindan olishga cheklov qo'ying:

• faqat talabi barqaror, yaroqlilik muddati uzun va hajmi katta bo'lmagan A-guruh tovarlarini oling;
• zaxira kunlari uchun yuqori chegara belgilang va undan oshirmang;
• har bir bunday xaridga sabab va mas'ul shaxsni yozing.

Misol: oldindan olingan partiya 60 kunlik sotuvga teng edi. Talab 25 foizga pasaysa, uni sotish 80 kunga cho'ziladi: qo'shimcha 20 kunlik saqlash xarajati tejamning bir qismini yeydi. Shuning uchun hisobda talab pasayishi stsenariysini ham sinab ko'ring.

Shartnoma orqali narxni qotirish

Tovarni omborga olmasdan ham narxni qotirish mumkin. Masalan, yetkazib beruvchi bilan chorak uchun belgilangan narx va hajmga kelishib, jo'natishni oylik grafik bo'yicha olish. Narxning amal qilish muddati, indeksatsiya bandlari, to'lov muddati va partiyani olmaslik oqibatlarini shartnomada aniq yozing. Bunday bandlarning huquqiy va moliyaviy tomonlari bor, shuning uchun imzolashdan oldin yurist va moliyachi ko'rib chiqsin.

Amaliy tartib

1. Eng ko'p pul band bo'lgan 30 tovarning almashtirish narxini oyiga bir marta yangilang.
2. Oldindan xarid uchun alohida byudjet va tasdiqlovchi shaxsni belgilang.
3. Zaxira kunlarini va sekin aylanadigan tovar ulushini har oy ko'rib chiqing.
4. Qarorda bashorat emas, ikki-uch stsenariy bilan ishlang: narx o'zgarmaydi, o'rtacha o'sadi, tez o'sadi.

Xulosa

Narx o'zgaradigan davrda ham zaxira qoidasi bir xil: xarajatni hisoblang, talabni baholang, cheklov qo'ying va natijani tekshiring. Bu maqola boshqaruv bo'yicha umumiy tavsiya, moliyaviy yoki investitsion maslahat emas: yirik qarorlar oldidan moliyachingiz bilan maslahatlashing. OmborExpert ekspertlari zaxira kunlari, aylanish va xarid chegaralarini hisoblashda yordam berishi mumkin.