Ombor byudjeti: xarajatni oldindan rejalashtirish
Doimiy va o'zgaruvchan xarajatni ajrating, hajm o'zgarganda bitta buyurtma qatori narxi qanday o'zgarishini ko'ring va qarorlarni raqamga tayanib qabul qiling.
Ko'p omborlar byudjetsiz yashaydi: xarajat oy oxirida buxgalteriyadan «ma'lum bo'lib» qoladi, rahbar esa «bu oy qimmat bo'ldi» deb yelka qisadi. Aslida ombor xarajatining katta qismini oldindan ko'rish mumkin. Ombor byudjeti hisobot uchun emas, qaror uchun kerak: qancha buyurtmani qabul qila olamiz, yangi odam kerakmi, qachon kengayish kerak, yangi mijozga qanday narx qo'yamiz. Byudjet bu savollarga taxminan emas, raqam bilan javob berishga yordam beradi.
Xarajatlarni ikki guruhga bo'ling
Doimiy xarajatlar hajmga bog'liq emas: ijara, asosiy xodimlarning ish haqi, kommunal to'lovlar, dastur va aloqa uchun to'lov, sug'urta. O'zgaruvchan xarajatlar hajm bilan o'sadi: vaqtincha ishchilar va qo'shimcha ish soatlari, qadoqlash materiali, yoqilg'i, yorliqlar, shikastlangan tovar. Bu bo'linish muhim, chunki hajm o'zgarganda faqat ikkinchi guruh o'zgaradi, birinchisi esa o'sha-o'sha qoladi. Ko'p rahbarlar aynan shu sababdan «bu oy hajm o'sdi, nega xarajat oshmadi?» yoki «hajm tushdi, nega xarajat tushmadi?» deb adashadi.
Byudjetga ko'pincha unutiladigan moddalarni ham kiriting: kamomad va shikastlangan tovarning hisobdan chiqarilishi, inventarizatsiya xarajati, jihozlarni ta'mirlash, xodimlarni o'qitish. Ular har oy ko'rinmaydi, lekin yil davomida sezilarli summaga yetadi.
Byudjetni besh qadamda tuzish
- Oxirgi 12 oyning xarajatlarini moddalar bo'yicha yig'ing; buxgalteriya va to'lov hujjatlari yetarli.
- Keyingi davr hajmini oldindan baholang: jo'natiladigan buyurtma qatorlari yoki palletlar soni. Buni sotuv va xarid bo'limi bilan birga qiling.
- Har bir modda uchun mas'ul odamni belgilang: xarajatni kim boshlasa, shu javob beradi.
- Mavsum cho'qqilari va rejadagi o'zgarishlarni (yangi smena, ijara narxining o'zgarishi) alohida qatorga yozing.
- Kutilmagan xarajatlar uchun kichik zaxira qo'ying, lekin uni o'z nomi bilan yozing, boshqa moddalar ichiga yashirmang.
Byudjetni bitta Excel faylida yuriting: har bir modda uchun reja, fakt va izoh ustunlari yetarli. Murakkab dastur kerak emas, har oy bir xil tartibda to'ldirib borish kifoya.
Birlik narxini hisoblang
Byudjetning eng foydali natijasi bitta jo'natilgan buyurtma qatorining (yoki palletning) narxidir. Misol (shartli raqamlar). Doimiy xarajat oyiga 120 mln so'm, o'zgaruvchan xarajat 30 000 qatorda 60 mln so'm, ya'ni qatoriga 2000 so'm. Jami 180 mln so'm, qatoriga 6000 so'm. Keyingi oy hajm 20 foizga oshib 36 000 qatorga yetsa, o'zgaruvchan xarajat 72 mln so'm bo'ladi, doimiy esa yana 120 mln so'm. Jami 192 mln so'm, qatoriga taxminan 5333 so'm. Hajm 20 foiz oshdi, xarajat esa atigi 6,7 foiz. Aksincha, hajm tushsa, doimiy xarajat har bir qatorga ko'proq to'g'ri keladi va birlik narxi ko'tariladi. Bu raqamni bilgan rahbar yangi buyurtmaga narx qo'yayotganda yoki tashqi taklifni baholayotganda adashmaydi. Birlik narxini oyma-oy kuzatib borish xarajat sekin o'sib borayotganini ham erta ko'rsatadi.
Reja va fakt: oylik bir sahifa
Oy oxirida har bir modda bo'yicha reja bilan fakt solishtiriladi. Asosiysi, sababni topish, aybdorni emas. Chetlanish chegarasini o'zingiz belgilaysiz, masalan, 10 foizdan ortiq farqni muhokama qilasiz, kichiklarini esa tashlab ketasiz, aks holda yig'ilish mayda tafsilotlarga ketadi. Har bir katta chetlanish uchun uchta savol beriladi: nima uchun bo'ldi, bir martalikmi yoki takrorlanadimi, nimani o'zgartiramiz. Faktni buxgalteriyadan oy tugagandan keyin emas, imkon bo'lsa haftalik oling: bir oy kechikkan xabar bilan xarajatni to'xtatib bo'lmaydi. Katta bir martalik xarajatlarni (stellaj, texnika, dastur) alohida investitsiya rejasiga yozing va oylik joriy xarajatlar bilan aralashtirmang, aks holda oylik raqam sakrab ketadi va uni tushunib bo'lmaydi.
Tipik xatolar
- byudjetni faqat yuqoridan tuzish va ombor mudirining fikrini so'ramaslik;
- mavsum cho'qqisini hisobga olmaslik, natijada yilning eng band oyida pul yetishmay qoladi;
- rejani faktga qarab o'zgartirish, shunda reja ma'nosini yo'qotadi;
- xarajatni hajmdan ajratib ko'rish: «ijara oshdi» emas, «bitta qatorning narxi oshdi» deb qarash kerak.
Xulosa
Byudjet omborni cheklamaydi, aksincha, qaror qabul qilishda ishonch beradi. OmborExpert ekspertlari xarajat moddalarini tartibga solishga, birlik narxini hisoblashga va oylik boshqaruv hisobotini yo'lga qo'yishga yordam beradi.